Sètz aicí : Acuèlh > La lenga occitana > Un pauc d’istòria

Un pauc d’istòria

Sonam occitan o lenga d’òc aquesta lenga latina parlada dins quatre regions del sud de França (Rosselhon e païs basc non compreses). L’occitan es tanben parlat dins dotze valadas d’Itàlia e en Val d’Aran dins los Pirenèus espanhòls. Compren sièis dialèctes : lo lengadocian, lo provençal (Niça i es dedins), lo gascon, lo lemosin, l’auvernhat, e lo vivarò alpenc.

Un pauc d’istòria

Lo mot de lenga d’òc s’encontra per un dels primièrs còps en 1304 dins d’escriches de Dante, dins De vulgari eloquentia, ont classa las lengas romanicas d’aprèp lo biais de dire òc dins caduna d’elas (oïl, òc, si).
Los tèrmes « occitan », « lenga occitana », « Occitània », certificats a la fin del sègle XIII, demòran d’un emplec rare fins al començament del sègle XX. Foguèron popularizats pel movement occitanista.

 

A L’Edat Mejana, l’occitan es fòrça utilizat a l’escrich. L’Edict de Villers Cotterêts(1539) marca l’aveniment del francés dins la vida publica. Al moment ont l’occitan èra a prener la man definitivament sul latin coma lenga escricha usuala.

Al segle XX, la lenga d’òc unifica son ortografia. Aquela se ditz classica, es inspirada de la grafia dels trobadors e amenuda a l’escrich las diferéncias dialectalas en tot respectant cada dialècte. En Provença, una autra grafia, que se ditz mistralenca demòra correnta de còsta a la grafia classica.

Es l’escolarizacion massiva tre la fin del segle XIX qu’impausarà lo francés coma lenta de comunicacions e menarà, fins aprèp la fin de la segonda Guèrra Mondiala, a far perdre la transmission familiala de la lenga. En contrapartida, se desvelopa l’accion dels movements culturals e literaris per la promocion d’aqueste patrimòni. Lor accion es de tornar desvolopar l’emplec de la lenga dins los domenis dels mediàs, institucions, organismes d’ensenhament e dins la vida vidanta.

Joan Sibille,
Universitat Paris-VIII.


PICHONA ISTÒRIA OCCITANA

XIIe-XIIIe sègle
Passa glòria dels trobadors.

1209-1229
Crosada contra los Albigés.

1539
L’edicte de Vilers-Coterets rendér exclusiu l’usatge del francés dins los documents administratius.

XVIe-XVIIe sègle
Lo barròc literari occitan : Pièr de Garròs, Pèire Godolin, Bertrand Larade, Loys Bellaud de la Bellaudiero...

1791-1794
Révolucion francesa, primièra vertadièra politica linguistica per impausar lo francés dins tot l’estat francés.

1794
Rapòrt Grégòri sus la necessitat d’anientar los patés.

XIXe sègle
Los poètas obrièrs occitans : Victor Gelu, Carles Ponci, Joan Rebol, Loís Vestrepan...

1802
La practica del « patés » es interdit a l’escòla.

1854
Fondacion del Felibritge, movement literari de promocion de la lenga d’òc.

1881-1884
L’ensenhament primari en francés se fa gratuit e obligatòri.

1907
Revòlta dels vinhairons del Miègjorn.

1945
Fondacion de l’Institut d’Estudis Occitans per Renat Soula (Autor), Ismael Girard (occitanista), Joan Cassou (Romancier), Max Roquet (escrivan), Renat Nelli (poeta), Pèire Bertaux (Comissari de la Republica) e Tristan Tzara (escrivan).

1951
La lei Deixonne autoriza l’ensenhament de las lengas régionalas a l’escòla.

Cap a 1968
La revendicacion politica e culturela occitanas s’assegura.

1990
L’occitan se fa official en Val d’Aran, Espanha.

1991
Dobertura del CAPES d’occitan.

1992
Dins l’article 2 de la Constitucion francésa de la Ve Republica, "la lenga de la Republica es lo francés". Las autras lengas de França son pas reconegudas.

1992
Carta Europenca de las lengas régionalas o minoritàrias, ratificada dempuèi per 24 país.

1999
La França signa la Carta Europenca de las lengas régionalas o minoritàrias, mas l’a pas encara ratificada.

1999
En Itàlia, l’occitan es reconegut lenga nacionala aparada.

2006
L’occitan se far una lenga co-officiela amb l’espanhòl e lo catalan sus tot lo territòri de la Catalonha.

2008
Adopcion de l’article 75-1 dins la Constitucion francésa : « Las lengas régionalas apertenon al patrimòni de la França ».

2015
Lo collectiu "Anem Òc ! Per la lenga occitana !" recampa 15 000 personas a Montpelhièr per una melhora reconeissença de la lenga occitana (aprèp en amassèt 10 000 en 2005 a Carcassona , 20 000 en 2007 a Besièrs, 25 000 en 2009 a Carcassona e 30 000 en 2012 a Tolosa). .

Lire la page en français